Nu is dit onderzoek van Walter Crist genomineerd voor de Quest publieksprijs, samen met vier andere genomineerden. Help jij ons om deze prijs te winnen? Stem dan vóór 7 oktober 2026 op: AI ontcijfert een 2000 jaar oud Romeins spel.

‍

Wat hield het onderzoek in?

In het depot van Het Romeins Museum ligt al lange tijd een bijzonder stuk witte Jura-kalksteen, afkomstig uit een Franse groeve en gevonden in de buurt van het Romeinse badhuis in Heerlen aan het einde van de 19e eeuw. In het oppervlak zijn lijnen gekrast. In dezelfde omgeving kwamen ook talloze spelsteentjes tevoorschijn uit opgravingen, gemaakt van glas, been en keramiek. Conservator Karen Jeneson had altijd al het vermoeden dat het om een spelsteen ging maar had geen wetenschappelijk bewijs. Het lijnenpatroon op de steen leek niet op bekende Romeinse spellen. Zij riep de hulp in van Walter Crist, archeoloog bij de Universiteit Leiden en gespecialiseerd in oude spellen. Hij bevestigde dat de slijtage op de steen, precies op de plekken waar je je pion zou schuiven wees op een patroon dat past bij intensief spelgebruik.

Om die sporen beter te begrijpen, maakte Luk van Goor van restauratieatelier Restaura zeer gedetailleerde 3D-scans. Die scans maakten de sporen op de steen goed zichtbaar en deze lieten subtiele verschillen zien: sommige lijnen zijn net iets dieper ingesleten dan andere. Een duidelijk teken dat bepaalde zetten vaker werden gebruikt. Ook de fraai afgewerkte randen wijzen erop dat dit een bewust eindproduct was en niet bijvoorbeeld een bouwsteen.

De volgende stap was misschien wel de meest vernieuwende. Onderzoekers van Maastricht University gebruikten kunstmatige intelligentie om mogelijke spelregels te reconstrueren. In het Digitaal Ludeme-project ontwikkelden zij Ludii: een AI-systeem dat spelregels kan achterhalen.

‍

Zelf het spel spelen?

Luk van Goor maakte een fraaie online versie waarop je het spel kunt spelen op echte spelsteen.